สินทรัพย์ไม่มีตัวตน (Intangible Assets) ตามมาตรฐาน TAS 38 คืออะไร ?

สินทรัพย์ไม่มีตัวตน (Intangible Assets) คือ สินทรัพย์ที่ไม่อาจจับต้องได้ทางกายภาพ แต่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ และสามารถสร้างประโยชน์ให้กับกิจการในอนาคต สินทรัพย์เหล่านี้กลายเป็นหนึ่งในตัวขับเคลื่อนสำคัญของธุรกิจในยุคปัจจุบัน เช่น สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา เครื่องหมายการค้า หรือซอฟต์แวร์ที่พัฒนาขึ้นเอง เป็นต้น สินทรัพย์เหล่านี้สามารถสร้างรายได้ เพิ่มความสามารถในการแข่งขัน และต่อยอดโอกาสทางธุรกิจได้อย่างมีนัยสำคัญ  

​

ด้วยบทบาทที่สำคัญดังกล่าว มาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 38 (TAS 38) จึงกำหนดหลักเกณฑ์ในการนิยาม รับรู้ วัดมูลค่า และเปิดเผยข้อมูลในงบการเงิน เพื่อให้สะท้อนมูลค่าที่แท้จริง และช่วยให้ผู้ใช้งบตัดสินใจได้อย่างรอบด้าน 

 

คุณสมบัติของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนตามมาตรฐาน TAS 38 มีอะไรบ้าง?

นอกจากเป็นสินทรัพย์ที่ไม่สามารถจับต้องได้แล้ว ยังต้องมีคุณสมบัติตามนิยามดังนี้ 

1. สามารถระบุได้เฉพาะเจาะจง คือสามารถแยกออกจากกิจการได้ เช่น ขาย โอน หรือให้สิทธิได้ 

2. กิจการมีสิทธิในการควบคุม คือสามารถใช้ประโยชน์จากสินทรัพย์ หรือห้ามไม่ให้ผู้อื่นใช้ได้ 

3. ก่อให้เกิดประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคต คือสามารถสร้างรายได้ ลดต้นทุน หรือเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันได้ 

 

การรับรู้รายการสินทรัพย์ไม่มีตัวตนไม่มีตัวตน มีเงื่อนไขอย่างไรบ้าง? 

ตามมาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 38 (TAS 38) สามารถรับรู้เป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตนได้ ก็ต่อเมื่อมีคุณสมบัติตรงตาม เงื่อนไขหลักสองข้อ ดังนี้ 

1. มีความเป็นไปได้ (Probable Future Economic Benefits)

   กิจการคาดว่าจะได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคตจากสินทรัพย์รายการนั้น เช่น สามารถสร้างรายได้ ลดต้นทุน หรือเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน

2. สามารถวัดมูลค่าได้อย่างน่าเชื่อถือ (Reliable Measurement of Cost)

   กิจการสามารถวัดต้นทุนของสินทรัพย์ได้อย่างน่าเชื่อถือ ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนที่จ่ายจริง (กรณีซื้อมา) หรือต้นทุนที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาเอง (ตามหลักเกณฑ์ของ TAS 38)

 

ประเภทและตัวอย่างของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน ตามมาตรฐาน TAS 38

สินทรัพย์ไม่มีตัวตน (Intangible Assets) สามารถจำแนกตามลักษณะของสิทธิประโยชน์หรือแหล่งที่มาได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ดังนี้ 

​

1. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่เกิดจากสิทธิทางกฎหมาย (Legal Rights)

    ได้มาจากสิทธิที่มีกฎหมายคุ้มครอง เช่น 

• สิทธิบัตร (Patents): สิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการผลิตหรือจำหน่ายนวัตกรรมใหม่ ๆ 

• ลิขสิทธิ์ (Copyrights): สิทธิในการใช้ และเผยแพร่ผลงานสร้างสรรค์ เช่น งานเขียน เพลง โปรแกรมคอมพิวเตอร์ 

• เครื่องหมายการค้าและเครื่องหมายบริการ (Trademarks / Service Marks): สิทธิในการใช้ชื่อ โลโก้ หรือสัญลักษณ์ที่แยกธุรกิจออกจากคู่แข่ง 

• สิทธิในการให้บริการ (Franchise Rights): สิทธิในการดำเนินกิจการภายใต้แบรนด์หรือระบบของเจ้าของสิทธิ 

​

2. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่เกิดจากปัจจัยเชิงเศรษฐกิจหรือความสัมพันธ์ (Economic or Relational Factors) 

    ไม่ได้มีสิทธิทางกฎหมายโดยตรง แต่สร้างมูลค่าทางธุรกิจ สะท้อนความได้เปรียบทางธุรกิจที่ยากต่อการลอกเลียนแบบ เช่น 

• ความสัมพันธ์กับลูกค้า (Customer Relationships): ฐานลูกค้าที่มีอยู่ หรือข้อตกลงระยะยาวกับลูกค้า 

• องค์ความรู้ (Know-how): ความรู้เฉพาะที่สั่งสมภายในองค์กร หรือความลับทางการค้า ซึ่งอาจรับรู้ได้เป็นสินทรัพย์ในกรณีควบรวมธุรกิจ หากสามารถระบุ และควบคุมได้  

• ชื่อแบรนด์และชื่อการค้า (Brand Names / Trade Names): การรับรู้ของลูกค้า และคุณค่าที่แบรนด์สร้างขึ้นในตลาด 

• เทคโนโลยีเฉพาะตัว (Proprietary Technology): ความรู้เฉพาะหรือระบบที่พัฒนาขึ้นเอง เช่น ซอฟต์แวร์ภายในองค์กร 

​

แนวทางในการประเมินมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน มีอะไรบ้าง?

โดยทั่วไป การประเมินมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนใช้แนวทางหลัก 3 วิธี ได้แก่ 

1. วิธีตลาด (Market Approach)

   สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่คล้ายกันในตลาด เช่น เครื่องหมายการค้าหรือสิทธิใช้งานเทคโนโลยี เหมาะสำหรับกรณีที่มีตลาดซื้อขายชัดเจน และข้อมูลอ้างอิงราคาเพียงพอ

2. วิธีต้นทุน (Cost Approach)

   ประเมินจากต้นทุนในการสร้างหรือซื้อใหม่ ณ วันประเมิน หักค่าเสื่อม และด้อยค่าที่เหมาะสม เช่น ต้นทุนพัฒนาซอฟต์แวร์ เหมาะกับสินทรัพย์เฉพาะทางที่สามารถประเมินต้นทุนได้

3. วิธีรายได้ (Income Approach)

ประเมินจากกระแสเงินสดในอนาคตที่สินทรัพย์สร้างได้ และคิดลดเป็นมูลค่าปัจจุบัน เช่น:

• Relief-from-Royalty Method: ประเมินจากค่าลิขสิทธิ์ที่ต้องจ่ายหากไม่มีสิทธิดังกล่าว

• Multi-Period Excess Earnings Method (MEEM): พิจารณารายได้สุทธิที่สินทรัพย์ไม่มีตัวตนสร้างได้

• Incremental Cash Flow Method: วิเคราะห์กระแสเงินสดส่วนเพิ่มที่เกิดขึ้นจากการมีสินทรัพย์ดังกล่าว

​

​วิธีนี้เหมาะสำหรับสินทรัพย์ที่สามารถประเมินกระแสเงินสดได้โดยตรง เช่น ลิขสิทธิ์ หรือเทคโนโลยีเฉพาะตัว

​​

ปัจจัยสำคัญในการประเมินมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน มีอะไรบ้าง?

• ลักษณะเฉพาะของสินทรัพย์ เช่น สิทธิที่คุ้มครองตามกฎหมาย อายุการใช้งาน ความเสี่ยงในการถูกแทนที่

• ตลาดที่สามารถสังเกตได้ ถ้ามีราคาตลาดอ้างอิง จะให้ความสำคัญกับข้อมูลตลาดเป็นอันดับแรก

• สมมติฐานของผู้เข้าร่วมตลาด ต้องตั้งอยู่บนฐานของผู้ซื้อ-ผู้ขายที่มีความรู้ มีความสามารถ และเต็มใจทำธุรกรรมในสภาพตลาดปกติ

• ความเสี่ยง และอายุการใช้งานของสินทรัพย์ เช่น สินทรัพย์บางประเภทมีอายุการใช้งานจำกัด ต้องหักค่าเสื่อม หรือประเมินความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

 

ABS รับประเมินมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน ตามหลักการของมาตรฐาน TAS 38

โดยบริษัท ABS มีความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ในการประเมินมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน ซึ่งสามารถให้ความช่วยเหลือบริษัทตั้งแต่การเก็บรวบรวมข้อมูลสำคัญในการประเมิน วิเคราะห์ อธิบายวิธีการประเมินตลอดจนการตอบคำถามผู้สอบบัญชี ซึ่ง ABS จะอ้างอิงหลักการ และวิธีการที่สอดคล้องกันกับมาตรฐาน และหลักการดำเนินงานสากลเพื่อให้บริษัทสามารถมั่นใจได้ถึงผลลัพธ์ และคุณภาพของการประเมิน