4 ปัจจัยสำคัญที่ผู้บริหารต้องรู้! แนวทางการเตรียมองค์กรให้พร้อมก่อนเข้ารับการตรวจสอบรายได้ภายใต้ TFRS 15 จากผู้สอบบัญชี

ในการซื้อขายสินค้าชิ้นหนึ่งกับลูกค้า คำถามสำคัญที่ตามมาคือ "กิจการควรบันทึกรายได้เมื่อใด" ระหว่างวันที่ลูกค้าสั่งซื้อ วันที่ได้รับชำระเงิน หรือวันที่ส่งมอบสินค้า แม้จะเป็นคำถามที่ดูเรียบง่าย แต่ช่วงเวลารับรู้รายได้นั้นกลับมีผลกระทบต่อสุขภาพการเงินของกิจการเป็นอย่างมาก ซึ่งการรับรู้รายได้ นั้นเป็นหัวใจสำคัญของมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 15 หรือ TRFS 15 ก็ว่าได้

หลายองค์กรมองว่าเรื่องนี้เป็นแค่งานของฝ่ายบัญชี แต่จริง ๆ แล้ว TFRS 15 กระทบตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำ ไม่ว่าจะเป็นการทำสัญญา การกำหนดราคา ไปจนถึงการวางระบบภายในทั้งหมด

4 ปัจจัยสำคัญที่ต้องเตรียมพร้อมก่อนเจอผู้สอบบัญชี

ทำความเข้าใจมาตรฐาน TFRS 15 ได้อย่างง่ายและชัดเจน

TFRS 15 ใช้หลักการรับรู้รายได้แบบ 5 ขั้นตอน เริ่มจากการระบุสัญญากับลูกค้า ระบุภาระที่ต้องปฏิบัติ กำหนดราคาของรายการ ปันส่วนราคาให้แต่ละภาระและรับรู้รายได้เมื่อทำตามภาระนั้นสำเร็จ

พูดง่าย ๆ คือ รายได้จะถูกบันทึกก็ต่อเมื่อบริษัท “ส่งมอบสิ่งที่สัญญาไว้” ให้กับลูกค้าจริง ๆ ไม่ใช่แค่ได้รับเงินมาแล้วบันทึกทันที หลักการนี้ทำให้ตัวเลขรายได้สะท้อนความเป็นจริงมากขึ้น แต่ก็ทำให้การเตรียมเอกสารและระบบซับซ้อนขึ้นตามไปด้วย

ปัจจัยที่ 1: ทบทวนและจัดเก็บสัญญากับลูกค้าให้เป็นระบบ

หัวใจแรกของ TFRS 15 คือ “สัญญา” เพราะทุกอย่างเริ่มต้นจากตรงนี้ ผู้สอบบัญชีจะขอดูสัญญาที่ได้ทำเอาไว้กับลูกค้าเพื่อทำความเข้าใจถึงภาระที่บริษัทต้องส่งมอบแก่ลูกค้าว่ามีอะไรบ้างและมีเงื่อนไขพิเศษหรือไม่

ปัญหาที่พบบ่อยคือ หลายบริษัทมีสัญญากระจัดกระจาย บางฉบับเป็นลายลักษณ์อักษร บางฉบับเป็นเพียงการตกลงกันปากเปล่า หรือมีการแก้ไขเพิ่มเติมภายหลังโดยไม่ได้บันทึกให้ชัดเจน

ซึ่งสิ่งที่ผู้บริหารควรให้ความสำคัญคือ การทำจัดระบบสำหรับเก็บสัญญาให้ครบถ้วนและค้นหาง่าย รวมถึงบันทึกการเปลี่ยนแปลงหรือข้อตกลงเพิ่มเติมทุกครั้ง เปรียบเหมือนการจัดแฟ้มเอกสารให้เป็นระเบียบ เมื่อต้องการใช้งานก็สามารถหยิบมาใช้ได้ทันที โดยไม่ต้องเสียเวลาค้นหาในภายหลัง

ปัจจัยที่ 2: ระบุภาระที่ต้องปฏิบัติให้ชัดเจน

ในหนึ่งสัญญาอาจมีภาระที่ต้องส่งมอบหลายอย่างพร้อมกัน ซึ่งเป็นจุดที่หลายบริษัทมองข้าม

ยกตัวอย่างง่าย ๆ บริษัทขายเครื่องปรับอากาศพร้อมบริการติดตั้งและรับประกันดูแล 2 ปี ในมุมมอง TFRS 15 นี่คือภาระ 3 อย่างที่แยกจากกัน คือ ตัวสินค้า บริการติดตั้ง และบริการรับประกัน แต่ละส่วนต้องรับรู้รายได้ในเวลาที่ต่างกัน ไม่ใช่บันทึกรวมเป็นก้อนเดียวตอนขาย

เพราะหากบริษัทไม่แยกภาระเหล่านี้ให้ชัด รายได้ที่บันทึกอาจผิดจังหวะ ทำให้กำไรในแต่ละงวดบิดเบือน ผู้บริหารจึงควรทบทวนว่าสินค้าและบริการมีภาระซ่อนอยู่กี่อย่างในแต่ละสัญญา

ปัจจัยที่ 3: ตรวจสอบวิธีการกำหนดและปันส่วนราคา

เมื่อในสัญญามีหลายภาระ ราคาที่ลูกค้าจ่ายก็ต้องถูกปันส่วนให้แต่ละภาระอย่างเหมาะสม ซึ่งนี่ก็เป็นอีกหนึ่งประเด็นที่ผู้สอบบัญชีให้ความสำคัญเป็นพิเศษ

ความซับซ้อนของสัญญานั้นจะเพิ่มขึ้นเมื่อมีส่วนลด โปรโมชัน หรือสิ่งจูงใจต่าง ๆ เช่น การขายแบบแพ็กเกจที่ให้ส่วนลด โดยบริษัทต้องคำนวณว่าส่วนลดนั้นควรเฉลี่ยไปที่ภาระไหนบ้างและในสัดส่วนเท่าใด

ดังนั้นผู้บริหารควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าฝ่ายบัญชีมีวิธีการปันส่วนราคาที่มีเหตุผลรองรับ และสามารถอธิบายที่มาที่ไปได้ เพราะหากไม่สามารถอธิบายได้ ผู้สอบบัญชีอาจตั้งข้อสงสัยในความถูกต้องของรายได้

ปัจจัยที่ 4: วางระบบเอกสารและการควบคุมภายในให้รัดกุม

ต่อให้เข้าใจหลักการครบทุกข้อ แต่ถ้าหากไม่มีเอกสารสนับสนุนและระบบควบคุมภายในที่ดี ก็ยากที่จะผ่านการตรวจสอบ

ในมุมมองของผู้สอบบัญชีนั้นต้องการให้บริษัทชี้แจงถึงหลักฐานที่พิสูจน์ได้ว่ารายได้ถูกรับรู้ในเวลาที่ถูกต้อง เช่น ใบส่งมอบสินค้า เอกสารยืนยันการให้บริการ หรือหลักฐานการยอมรับงานจากลูกค้า หากเอกสารไม่ครบหรือกระบวนการภายในหละหลวม การตรวจสอบก็จะยืดเยื้อและมีความเสี่ยงที่จะถูกปรับปรุงตัวเลข

ดังนั้นผู้บริหารควรตรวจสอบให้มั่นใจว่าองค์กรมีขั้นตอนการทำงานที่ชัดเจนตั้งแต่การรับคำสั่งซื้อ การส่งมอบไปจนถึงการออกเอกสาร และมีการสอบทานภายในอย่างสม่ำเสมอ

ABS Valuation พร้อมให้คำปรึกษาในการวางระบบและเตรียมข้อมูล เพื่อให้การดำเนินงานขององค์กรสอดคล้องกับมาตรฐานการบัญชี

การเตรียมองค์กรให้พร้อมก่อนเข้ารับการตรวจสอบรายได้ ภายใต้ TFRS 15 ไม่ใช่แค่เรื่องของฝ่ายบัญชี แต่เป็นเรื่องที่ผู้บริหารต้องเข้าใจและวางระบบตั้งแต่ต้นน้ำ ทั้งการจัดการสัญญา การระบุภาระ การปันส่วนราคา และการวางระบบเอกสาร ทั้ง 4 ปัจจัยจะช่วยให้ลดความเสี่ยงที่งบการเงินจะผิดพลาดและการตรวจสอบผ่านไปได้ด้วยความมั่นใจ

หากต้องการที่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ABS Valuation พร้อมให้คำแนะนำด้านการประเมินมูลค่าและการวิเคราะห์ที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้รายได้ตามมาตรฐานบัญชี เพื่อช่วยให้องค์กรเตรียมความพร้อม จัดการข้อมูลอย่างเป็นระบบ และมั่นใจได้ว่าทุกตัวเลขโปร่งใส ถูกต้อง พร้อมรับการตรวจสอบจากผู้สอบบัญชีในทุกขั้นตอน

สามารถติดต่อพูดคุยรายละเอียดได้ตามช่องทางติดต่อข้างล่างนี้

---

เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)

FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)

อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19

คุณศุภิชา ตั้งวิมลวุฒิวงศ์ Tel: (+66) 87-100-7199 E-mail: supicha@actuarialbiz.com

คุณลักษณา ชัยวุฒิธร โทร: (+66) 81-071-4060 E-mail: abs.office@actuarialbiz.com