สัญญาใจก็เป็นหนี้ได้? เจาะลึก "ภาระผูกพันจากการอนุมาน" ในการคำนวณผลประโยชน์พนักงานตาม TAS19

Updated: Apr 2

ข้อผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นในการคำนวณผลประโยชน์พนักงาน

ในโลกของการทำธุรกิจ เรามักเชื่อว่าหนี้สินจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อมีลายลักษณ์อักษรระบุไว้ชัดเจน เช่น สัญญาจ้างงาน หรือระเบียบข้อบังคับพนักงาน แต่สำหรับมาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 19 หรือ TAS19 นั้น มุมมองเรื่องหนี้สินกว้างไกลกว่าแค่กระดาษสัญญา

สิ่งที่หลายองค์กรตกม้าตายเมื่อต้องปิดงบการเงิน คือสิ่งที่เรียกว่า ภาระผูกพันจากการอนุมาน ซึ่งเป็นจุดบอดสำคัญที่ทำให้ยอดหนี้สินในรายงาน การคำนวณผลประโยชน์พนักงาน ต่ำกว่าความเป็นจริง และอาจนำไปสู่ปัญหาทางบัญชีที่แก้ไขยากในภายหลัง

ภาระผูกพันจากการอนุมาน หรือ Constructive Obligation ไม่ได้เกิดจากกฎหมายแรงงานโดยตรง แต่เกิดจากการกระทำของบริษัทเอง หากองค์กรมีธรรมเนียมปฏิบัติในอดีตที่ทำติดต่อกันมาอย่างยาวนาน จนทำให้พนักงานเกิดความคาดหวังอย่างสมเหตุสมผลว่าจะได้รับผลประโยชน์นั้นต่อไปเรื่อยๆ ทางบัญชีจะถือว่าบริษัทได้สร้างภาระผูกพันขึ้นมาแล้ว

แม้ในสัญญาจ้างจะไม่ได้ระบุไว้สักคำ แต่ถ้าพฤติกรรมในอดีตมันฟ้อง บริษัทก็หลีกเลี่ยงความรับผิดชอบทางบัญชีนี้ไม่พ้น

ตัวอย่างกับดักที่ผู้บริหารมักมองข้าม

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ลองสำรวจดูว่าองค์กรของท่านมีธรรมเนียมเหล่านี้หรือไม่ เพราะสิ่งเหล่านี้ต้องนำมา คำนวณผลประโยชน์พนักงาน ตามมาตรฐาน TAS19 ทั้งสิ้น

ทองคำและของขวัญอายุงาน หลายบริษัทมีประเพณีมอบทองคำหนัก 1 บาท หรือนาฬิกาหรู เมื่อพนักงานทำงานครบ 10 ปี หรือ 20 ปี แม้ฝ่ายบุคคลจะบอกว่าเป็นเพียงสินน้ำใจที่ผู้บริหารอนุมัติเป็นรายปี แต่หากมีการแจกต่อเนื่องมาตลอด 5 ปีหรือ 10 ปี พนักงานรุ่นหลังย่อมอนุมานไปแล้วว่าเมื่อตนเองทำงานครบกำหนด ก็จะได้รับของขวัญนี้เช่นกัน

งานเลี้ยงและเงินขวัญถุงเกษียณอายุ นอกเหนือจากเงินชดเชยตามกฎหมาย บางองค์กรมีการจัดงานเลี้ยงส่งท้ายและมอบเงินสดใส่ซองให้พนักงานที่เกษียณคนละ 20,000 บาท เพิ่มจากที่กฎหมายแรงงานกำหนด เป็นธรรมเนียมปฏิบัติ หากทำติดต่อกันมานาน พนักงานรุ่นน้องย่อม "อนุมาน" ว่าตนก็จะได้เช่นกัน

โบนัสคงที่ที่ไม่ผันแปรตามผลประกอบการ หากบริษัทจ่ายโบนัส 1 เดือนทุกปีต่อเนื่องกันมายาวนาน ไม่ว่าปีนั้นจะกำไรหรือขาดทุน พนักงานจะเริ่มมองว่าโบนัสก้อนนี้คือส่วนหนึ่งของรายได้ที่แน่นอน ไม่ใช่เงินรางวัลพิเศษอีกต่อไป ซึ่งอาจถูกตีความให้เป็นส่วนหนึ่งของภาระผูกพันที่ต้องคำนวณ

ความเสี่ยงหากละเลย

การที่บริษัทพยายามซ่อนรายการเหล่านี้ไม่ให้นักคณิตศาสตร์ประกันภัยรับรู้ อาจช่วยให้ตัวเลขหนี้สินในงบการเงินดูน้อยลงในระยะสั้น แต่เป็นระเบิดเวลาในระยะยาว

หากผู้สอบบัญชีตรวจพบธรรมเนียมปฏิบัติเหล่านี้ภายหลัง ท่านอาจถูกสั่งให้ปรับปรุงงบการเงินย้อนหลัง ซึ่งสะท้อนถึงความบกพร่องในการควบคุมภายใน และความไม่โปร่งใสของผู้บริหาร นอกจากนี้ หากวันหนึ่งบริษัทตัดสินใจยกเลิกธรรมเนียมเหล่านี้ดื้อๆ ก็เสี่ยงต่อการถูกพนักงานฟ้องร้องฐานเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้างที่ไม่เป็นธรรมได้เช่นกัน

สรุป

การจัดการกับภาระผูกพันจากการอนุมานที่ดีที่สุด คือการยอมรับความจริงและนำมาคำนวณให้ถูกต้อง การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญอย่าง ABS จะช่วยให้ท่านวิเคราะห์ได้ว่าสวัสดิการตัวไหนเข้าข่ายภาระผูกพันตามมาตรฐาน TAS19 บ้าง เพื่อให้งบการเงินของท่านสะท้อนสถานะที่แท้จริง โปร่งใส และลดความเสี่ยงจากการถูกตรวจสอบในอนาคต

เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)

FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)

อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19

อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรนณีทวีสิน) โทร: (+66) 82-899-7979 E-mail: tommy.pichet@actuarialbiz.com

คุณลักษณา ชัยวุฒิธร โทร: (+66) 81-071-4060 E-mail: abs.office@actuarialbiz.com

ขอสงวนสิทธิ์ของเนื้อหาในบทความ ไม่ให้นำไปใช้แสวงหาผลประโยชน์ใด ๆ ในเชิงพาณิชย์ นอกจากจะได้รับอนุญาตจากทางบริษัท ABS เท่านั้น