TFRS 9 คืออะไร สำคัญอย่างไร และใช้อย่างไรกับงบการเงิน

มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) เป็นหนึ่งในมาตรฐานที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการจัดทำงบการเงินในยุคปัจจุบัน โดยเฉพาะในบริบทที่ธุรกรรมทางการเงินมีความซับซ้อนมากขึ้น และความเสี่ยงทางการเงินไม่สามารถอธิบายได้อย่างเหมาะสมจากข้อมูลในอดีตเพียงอย่างเดียว บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายว่า TFRS 9 คืออะไร มีความสำคัญอย่างไร ใช้เมื่อใด ประกอบด้วยองค์ประกอบใดบ้าง และองค์กรควรเตรียมความพร้อมอย่างไรเพื่อให้สามารถปฏิบัติตามมาตรฐานนี้ได้อย่างถูกต้องและครบถ้วน

TFRS 9 คืออะไร?

TFRS 9 คือมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่เกี่ยวข้องกับ เครื่องมือทางการเงิน (Financial Instruments) ครอบคลุมตั้งแต่การรับรู้รายการ การจัดประเภท การวัดมูลค่า ไปจนถึงการด้อยค่าของสินทรัพย์ทางการเงินและหนี้สินทางการเงิน มาตรฐานฉบับนี้ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อยกระดับคุณภาพของการรายงานทางการเงินให้สะท้อน เศรษฐกิจ (economic) ของรายการทางการเงินได้ดียิ่งขึ้น โดยเฉพาะในมิติของมูลค่า กระแสเงินสดในอนาคต และความเสี่ยงที่แฝงอยู่

TFRS 9 สำคัญอย่างไร?

ความสำคัญของ TFRS 9 อยู่ที่การเปลี่ยนมุมมองของการบัญชีจากการพิจารณาข้อมูลในอดีตเป็นหลัก ไปสู่การใช้มุมมองเชิงคาดการณ์ในอนาคต (forward-looking approach) อย่างเป็นระบบ มาตรฐานฉบับนี้ไม่ได้มุ่งเพียงสะท้อนผลของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว แต่ต้องการให้งบการเงินสามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับกระแสเงินสดในอนาคต ระยะเวลาที่คาดว่าจะเกิดขึ้น และระดับความไม่แน่นอนที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะในประเด็น ความเสี่ยงด้านเครดิต ซึ่งสะท้อนออกมาอย่างชัดเจนผ่านแนวคิด Expected Credit Loss (ECL)

TFRS 9 ใช้อย่างไร?

ในทางปฏิบัติ TFRS 9 มีบทบาทสำคัญต่อการตัดสินใจของผู้ใช้งบการเงินทุกกลุ่ม ไม่ว่าจะเป็นนักลงทุน ผู้บริหาร ผู้ให้กู้ หรือหน่วยงานกำกับดูแล เนื่องจากตัวเลขทางการเงินภายใต้มาตรฐานนี้สะท้อนทั้งมูลค่าที่เหมาะสมของเครื่องมือทางการเงิน และความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ทำให้งบการเงินไม่ได้เป็นเพียงรายงานผลการดำเนินงานในอดีต แต่ยังเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญสำหรับการประเมินฐานะและความยั่งยืนของกิจการในระยะยาว

สำหรับคำถามว่า TFRS 9 ใช้เมื่อใด ในประเทศไทย มาตรฐานฉบับนี้มีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการกับงบการเงินตั้งแต่ปี พ.ศ. 2563 (ค.ศ. 2020) เป็นต้นมา นับตั้งแต่นั้น องค์กรที่มีเครื่องมือทางการเงิน เช่น ลูกหนี้การค้า เงินให้กู้ยืม เงินลงทุน หนี้สินทางการเงิน หรือสัญญาทางการเงินในรูปแบบต่าง ๆ ย่อมต้องพิจารณาและปฏิบัติตามข้อกำหนดของ TFRS 9 อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ในเชิงโครงสร้าง TFRS 9 สามารถแบ่งออกเป็นองค์ประกอบสำคัญหลายส่วน โดยส่วนที่มักถูกกล่าวถึง ได้แก่

การจัดประเภทและการวัดมูลค่าสินทรัพย์และหนี้สินทางการเงิน
การใช้แนวคิด Effective Interest Rate (EIR) ในการรับรู้รายได้ดอกเบี้ยและค่าใช้จ่ายทางการเงิน
การวัดมูลค่ายุติธรรมของเครื่องมือทางการเงิน
และองค์ประกอบที่มีผลกระทบต่อกิจการอย่างกว้างขวางที่สุด คือ การประเมินการด้อยค่าด้วยแนวคิด Expected Credit Loss (ECL) ซึ่งครอบคลุมทั้งสินเชื่อ เงินให้กู้ยืม และลูกหนี้การค้า

เมื่อพิจารณาในภาพรวม TFRS 9 ไม่ได้เป็นเพียงมาตรฐานทางบัญชีในเชิงเทคนิค แต่เป็นมาตรฐานที่เชื่อมโยงการบัญชีเข้ากับศาสตร์ทางการเงินอย่างชัดเจน โดยนำแนวคิดที่นักการเงินคุ้นเคย เช่น การคิดลดกระแสเงินสด การประเมินความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ และการบริหารความเสี่ยงด้านเครดิต มาเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการจัดทำงบการเงินอย่างเป็นทางการ

องค์กรควรเตรียมตัวอย่างไรเพื่อปฏิบัติตาม TFRS 9

คำถามสำคัญต่อมาคือ องค์กรควรเตรียมตัวอย่างไรเพื่อให้สามารถปฏิบัติตาม TFRS 9 ได้อย่างถูกต้อง คำตอบคือ การปฏิบัติตามมาตรฐานนี้ไม่สามารถทำได้ด้วยการปรับปรุงรายการบัญชีเพียงเล็กน้อยในช่วงปลายงวด แต่ต้องอาศัยความเข้าใจเชิงลึกในลักษณะธุรกรรมของกิจการ การวิเคราะห์กระแสเงินสดในอนาคต การประเมินความเสี่ยง และการพัฒนาแบบจำลองทางการเงินที่เหมาะสม โดยเฉพาะในส่วนของ ECL ซึ่งต้องใช้ข้อมูลเชิงสถิติ สมมติฐาน และดุลยพินิจทางวิชาชีพอย่างมีหลักการ

นอกจากนี้ การปฏิบัติตาม TFRS 9 อย่างมีประสิทธิภาพยังต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างหลายฝ่ายภายในองค์กร ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายบัญชี ฝ่ายการเงิน ฝ่ายบริหารความเสี่ยง และผู้เชี่ยวชาญด้านแบบจำลอง เพื่อให้การประเมินมูลค่าและการรับรู้ความเสี่ยงสะท้อนสภาพธุรกิจจริง และสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของมาตรฐาน

สรุปภาพรวมของ TFRS 9

กล่าวโดยสรุป TFRS 9 คือมาตรฐานที่ยกระดับการรายงานทางการเงินจากการบันทึกข้อมูลในอดีต ไปสู่การสะท้อนความคาดหวังในอนาคตอย่างมีหลักการ และเป็นมาตรฐานที่ทำให้การบัญชีและการเงินเชื่อมโยงกันอย่างเป็นรูปธรรมมากกว่าที่เคยเป็นมา

เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)

FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)

อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19

อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรนณีทวีสิน) โทร: (+66) 82-899-7979 E-mail: tommy.pichet@actuarialbiz.com

คุณลักษณา ชัยวุฒิธร โทร: (+66) 81-071-4060 E-mail: abs.office@actuarialbiz.com

ขอสงวนสิทธิ์ของเนื้อหาในบทความ ไม่ให้นำไปใช้แสวงหาผลประโยชน์ใด ๆ ในเชิงพาณิชย์ นอกจากจะได้รับอนุญาตจากทางบริษัท ABS เท่านั้น