หลักการ, ที่มาและที่ไปของมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9)

มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 หรือ TFRS 9 เป็นมาตรฐานที่ว่าด้วยเรื่องเครื่องมือทางการเงิน ซึ่งถูกพัฒนาขึ้นเพื่อยกระดับการรายงานทางการเงินให้สะท้อน “ความเป็นจริงทางเศรษฐกิจ” ของสินทรัพย์และหนี้สินทางการเงินได้ดียิ่งขึ้น ทั้งในด้านมูลค่า ความเสี่ยง และความไม่แน่นอนของกระแสเงินสดในอนาคต โดย TFRS 9 ไม่ได้เป็นเพียงมาตรฐานทางบัญชีในเชิงเทคนิคเท่านั้น แต่ยังเป็นมาตรฐานที่เชื่อมโยงโลกของการบัญชีเข้ากับโลกของการเงินอย่างเป็นระบบ
หลักการของมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) คืออะไร?
ในเชิงหลักการมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) ถูกออกแบบมาเพื่อกำหนดแนวทางในการรับรู้รายการ การจัดประเภท การวัดมูลค่า และการด้อยค่าของสินทรัพย์และหนี้สินทางการเงิน โดยมีเป้าหมายสำคัญคือทำให้งบการเงินสามารถนำเสนอข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการตัดสินใจของผู้ใช้งบการเงิน ไม่ว่าจะเป็นนักลงทุน ผู้บริหาร ผู้ให้กู้ หรือผู้กำกับดูแลกิจการ ทั้งนี้ หัวใจของ TFRS 9 อยู่ที่การทำให้งบการเงินสามารถอธิบายได้ว่า กิจการจะมีกระแสเงินสดในอนาคต “เท่าไร เมื่อไร และมีความไม่แน่นอนมากน้อยเพียงใด”
ที่มาของมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9)
ที่มาของ TFRS 9 สืบเนื่องจากบทเรียนสำคัญของวิกฤตการเงินโลกในอดีต โดยเฉพาะช่วงวิกฤตซับไพรม์ ซึ่งระบบบัญชีแบบเดิมถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักว่าไม่สามารถสะท้อนความเสี่ยงได้ทันท่วงที และมักรอให้เกิดความเสียหายจริงก่อนจึงจะรับรู้ผลกระทบลงในงบการเงิน แนวคิดลักษณะนี้เปรียบเสมือนการ “รอวัวหายแล้วจึงค่อยล้อมคอก” ซึ่งไม่สอดคล้องกับโลกการเงินสมัยใหม่ที่ให้ความสำคัญกับการบริหารความเสี่ยงเชิงรุก
ด้วยเหตุนี้ TFRS 9 จึงถูกพัฒนาขึ้นบนแนวคิดของการมองไปข้างหน้า หรือ forward-looking view โดยกำหนดให้กิจการต้องคำนึงถึงความเป็นไปได้ในอนาคต ว่าอาจเกิดเหตุการณ์ใดขึ้นบ้าง และสะท้อนความเป็นไปได้นั้นลงในกระแสเงินสดและมูลค่าทางการเงินตั้งแต่ปัจจุบัน แนวคิดดังกล่าวสะท้อนอย่างชัดเจนผ่านการนำหลัก Expected Credit Loss (ECL) มาใช้แทนแนวคิดการตั้งสำรองแบบเดิมที่อาศัยเฉพาะข้อมูลในอดีต
แม้แนวคิด ECL จะเป็นหัวใจสำคัญของ TFRS 9 แต่ในความเป็นจริงแล้ว แนวคิดนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ในโลกการเงิน เนื่องจากมีรากฐานมาจากศาสตร์ด้านการบริหารความเสี่ยง ซึ่งนักการเงิน ธนาคาร และสถาบันการเงินใช้กันมาอย่างยาวนาน ไม่ว่าจะเป็นการประเมินความเสี่ยงด้านเครดิต การตั้งราคาสินเชื่อ หรือการบริหารพอร์ตสินทรัพย์ อย่างไรก็ตาม ในอดีต แนวคิดเหล่านี้มักถูกใช้ในโลกของการเงิน ขณะที่การบัญชียังไม่สามารถสะท้อนความเสี่ยงในลักษณะดังกล่าวได้อย่างครบถ้วน
การนำมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) มาใช้จึงถือเป็นการเชื่อมโลกของการบัญชีและโลกของการเงินเข้าด้วยกันอย่างแท้จริง โดยนำแนวคิดที่นักการเงินคุ้นเคยอยู่แล้ว เช่น การประเมินความเสี่ยงเชิงความน่าจะเป็น การประมาณการกระแสเงินสดในอนาคต และการคำนวณ ECL มาเป็นส่วนหนึ่งของการรายงานทางการเงินอย่างเป็นทางการ ทำให้ตัวเลขทางบัญชีไม่ได้สะท้อนเพียงผลลัพธ์จากอดีต แต่ยังสะท้อนภาพของอนาคตที่มีความเป็นไปได้หลากหลาย
การใช้แนวคิด Effective Interest Rate (EIR)
อีกตัวอย่างหนึ่งที่สะท้อนการผสานแนวคิดทางการเงินเข้ากับการบัญชีภายใต้มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่9 (TFRS 9) คือการใช้แนวคิด Effective Interest Rate (EIR) แทนการใช้อัตราดอกเบี้ยตามสัญญา หรือ Contractual Interest Rate (CIR) เพียงอย่างเดียว โดย EIR จะสะท้อนมูลค่าที่แท้จริงของกระแสเงินสดในอนาคต รวมถึงค่าธรรมเนียม ค่าใช้จ่าย และองค์ประกอบทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ที่แฝงอยู่ในธุรกรรม ทำให้การวัดมูลค่าสินทรัพย์และหนี้สินทางการเงินมีความสมเหตุสมผลและสอดคล้องกับหลักการเงินมากยิ่งขึ้น
เมื่อ TFRS 9 มุ่งสะท้อนความเป็นจริงทางเศรษฐกิจมากขึ้น รายละเอียดและความซับซ้อนของการประเมินจึงเพิ่มสูงขึ้นตามไปด้วย โดยเฉพาะในส่วนของการจัดทำแบบจำลองทางการเงิน ซึ่งไม่สามารถอาศัยสูตรตายตัวได้อีกต่อไป แต่จำเป็นต้องผสมผสานสถิติประยุกต์เข้ากับคณิตศาสตร์การเงิน เพื่อสะท้อนทั้งจำนวนเงิน จังหวะเวลา และความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ต่าง ๆ ศาสตร์ในลักษณะนี้ถือเป็นส่วนหนึ่งของวิศวกรรมการเงิน ซึ่งมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการประเมินภายใต้ TFRS 9
สำหรับประเทศไทยมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) เริ่มมีผลบังคับใช้กับงบการเงินตั้งแต่ปี พ.ศ. 2563 เป็นต้นมา นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของวงการบัญชีและการเงินไทย เนื่องจากการจัดทำงบการเงินจำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจด้านการเงินและการสร้างแบบจำลองมากขึ้นกว่าที่เคยเป็นมา
ในบริบทดังกล่าว อาจารย์ทอมมี่และทีมงานของ ABS มีความเชี่ยวชาญในการประเมินมูลค่าสินทรัพย์และหนี้สินทางการเงินภายใต้ TFRS 9 โดยใช้แบบจำลองทางการเงินที่ผสมผสานหลักสถิติประยุกต์และคณิตศาสตร์การเงินอย่างเป็นระบบ ซึ่งเป็นแก่นสำคัญของวิศวกรรมการเงิน ทำให้สามารถถ่ายทอดแนวคิดจากตัวบทของมาตรฐานไปสู่การประยุกต์ใช้จริงในเชิงธุรกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพ
มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) เปลี่ยนบทบาทของงบการเงินอย่างไร
กล่าวโดยสรุปมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) ไม่ใช่เพียงมาตรฐานบัญชีฉบับใหม่ แต่เป็นมาตรฐานที่ทำให้การบัญชีและการเงินหลอมรวมเป็นเนื้อเดียวกัน ผ่านแนวคิดเรื่อง ECL, EIR และการมองไปข้างหน้า ซึ่งล้วนเป็นภาษาที่นักการเงินคุ้นเคยมาอย่างยาวนาน และเมื่อถูกนำมาใช้ภายใต้กรอบของ TFRS 9 ก็ทำให้งบการเงินสามารถสะท้อนความเป็นจริงทางเศรษฐกิจได้อย่างชัดเจน ลึกซึ้ง และมีคุณค่าต่อการตัดสินใจมากยิ่งขึ้น
เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)
FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)
อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19
คุณศุภิชา ตั้งวิมลวุฒิวงศ์ Tel: (+66) 87-100-7199 E-mail: supicha@actuarialbiz.com
คุณลักขณา ชัยวุฒิธร โทร: (+66) 81-071-4060 E-mail: abs.office@actuarialbiz.com




