แนวปฏิบัติด้านการบันทึกบัญชีของการคำนวณผลประโยชน์พนักงาน เมื่อTFRS for NPAEs ไม่มี OCI
Updated: Nov 13

การรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (TFRS for NPAEs) เป็นมาตรฐานบัญชีที่ออกแบบมาเพื่อให้กิจการขนาดกลางและขนาดเล็กใช้อย่างง่าย ไม่ซับซ้อน และมีภาระต้นทุนต่ำกว่าการใช้มาตรฐาน TFRS เต็มรูปแบบ อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติจริง หลายกิจการที่ใช้ TFRS for NPAEs ต้องการ “ยกระดับ” การรายงานบางรายการ เช่น การคำนวณผลประโยชน์พนักงานให้มีความโปร่งใสมากขึ้น จึงเลือกนำหลักการจากมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 19 (TAS19) มาถือปฏิบัติด้วย โดยเฉพาะในประเด็นด้านการบันทึกบัญชีของ “ผลประโยชน์พนักงาน” ซึ่งเป็นรายการที่มีความสำคัญต่อความมั่นคงขององค์กรและความน่าเชื่อถือของงบการเงิน
ความแตกต่างของการตั้งสำรองผลประโยชน์พนักงานระหว่าง TAS19 และ TFRS for NPAEs
ในการคำนวณผลประโยชน์พนักงานตามมาตรฐานบัญชีฉบับที่ 19 ( TAS19) จะมีความแตกต่างจากมาตรฐานรายงานทางการเงิน TFRS for NPAEs ที่กำหนดให้ใช้การการประมาณการที่ดีที่สุด (Best estimate) ในการตั้งสำรองหนี้สินผลประโยชน์พนักงาน แต่ TAS19 จะแนะนำให้ใช้นักคณิตศาสตร์ประกันภัยในการคำนวณตามวิธีการทางหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย มีการใส่สมมติฐานต่างๆ เพื่อให้มูลค่าภาระผูกพันที่พึงต้องตั้งสำรองในปัจจุบันสมเหตุสมผลและครบถ้วนที่สุด ซึ่งจะทำให้การคำนวนเพื่อปรับปรุงหนี้สินผลประโยชน์พนักงานในครั้งถัดไป จะเกิดส่วนสำคัญ ที่เรียกว่า “กำไรขาดทุนจากการประมาณการตามหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย” ( Actuarial Gains and losses : AGL) ซึ่งส่วนนี้ กลับเป็นผลกระทบต่อกลุ่มบริษัทที่ใช้มาตราฐาน TFRS for NPAEs และใช้การคำนวณตามหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย เพราะตามมาตรฐาน TAS19 ได้กำหนดให้กำไรขาดทุนจากการประมาณการตามหลักคณิตศาสตร์ประกันภัยของ “โครงการผลประโยชน์” (Defined Benefit ) ลงบัญชีในส่วนของงบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จอื่น (OCI) แต่ TFRS for NPAEs ไม่มี OCI และต้องบันทึกเข้างบกำไรขาดทุน P&L ซึ่งทำให้ผลกำไรขาดทุนของบริษัทลดลง และบางครั้งอาจจะอยู่ในสถานะการ“ขาดทุน”ได้
H2: แนวทางปฏิบัติตาม Q&A ของสภาวิชาชีพบัญชี
ตามข้อมูล Q&A ของสภาวิชาชีพบัญชี ได้มีการตอบคำถามและใช้ทางเลือกสำหรับเหตุการณ์ลักษณะนี้ไว้บ้างแล้ว
“กรณีที่กิจการใช้มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับ NPAEs แต่มีการนำหลักการบัญชีของมาตรฐานการรายงานทางการเงิน (TFRS) ตามที่มาตรฐาน NPAEs อนุญาตไว้ มายึดถือปฏิบัติ ในส่วนที่กำหนดให้รับรู้ไว้ในกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จอื่นสำหรับงวดนั้น ให้กิจการถือปฏิบัติกับรายการดังกล่าวโดยรับรู้ไปยังส่วนของเจ้าของโดยตรงแทน”
และนั้นหมายความว่า
กรณีที่บริษัทไม่ได้เปิดเผยข้อมูลว่าถือปฎิบัติตามมาตรฐาน TAS19
ห้รับรู้ผลกำไรขาดทุนจากการประมาณการตามหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย (AGL)ในงบกำไรขาดทุน โดยถือว่าผลกำไรขาดทุนดังกล่าวเป็นการเปลี่ยนแปลงของประมาณการหนี้สิน
บริษัทเลือกจะไม่เปิดเผยหรือเลือกบันทึกบัญชีอย่างง่าย โดยไม่ปฎิบัติตามมาตรฐาน TAS19 แค่ใช้นักคณิตศาสตร์ประกันภัยประเมินให้ เมื่อเกิด AGL จากการปรับปรุงอัตราคิดลด การปรับอัตราการขึ้นเงินเดือน การเปลี่ยนสมมติฐานการลาออก และอื่นๆ จะต้องรับรู้เข้า P/L ซึ่งเป็นส่วนที่ทางบริษัทต้องยอมรับบันทึกเป็นค่าใช้จ่าย
กรณีที่บริษัทเลือกเปิดเผยข้อมูลว่าถือปฎิบัติตามมาตรฐาน TAS19
ให้รับรู้ AGL จากการวัดมูลค่าใหม่ ให้รับรู้ในส่วนของเจ้าของ
แต่นั้นหมายความว่าบริษัทต้องเลือกเปิดเผยและบันทึกบัญชีรายการต่างๆ ตามมาตรฐานบัญชี TA19 มีรายการต้นทุนบริการปัจจุบัน ดอกเบี้ยสุทธิ การจ่ายผลประโยชน์ และรายการอื่นๆตามมาตรฐาน โดยบริษัทยอมรับกติกาการบันทึกบัญชีของ TAS19 ทั้งชุดสำหรับรายการที่เลือกใช้ ไม่สามารถนำเฉพาะบางส่วนที่สะดวกมาใช้ แล้วละเว้นส่วนที่เป็น “กติกาหลัก” ของมาตรฐานได้
การเลือกคำนวณผลประโยชน์พนักงานโดยวิธีการทางคณิตศาสตร์ประกันภัย เป็นทางเลือกที่เหมาะสมและดีที่สุดสำหรับการตั้งสำรองผลประโยชน์พนักงานแล้ว การเลือกวิธีการคำนวณแบบง่าย เช่น ไม่ได้ให้ความสำคัญเรื่องการตั้งสมมติฐานประชากรศาสตร์ อัตราคิดลด หรือการวิเคราะห์ความอ่อนไหว (sensitivity) ของผลลัพธ์ ทำให้ระบบการประเมินผลภาระผูกพันอาจขาดความละเอียดในเชิงความเสี่ยง และอาจทำให้บริษัทต้องรับค่าใช้จ่ายจากเงินเกษียณจำนวนมากในอนาคต ซึ่งนำไปสู่การขาดทุนอย่างหนักได้ นอกจากนี้การเลือกคำนวณผลประโยชน์พนักงานอย่างเหมาะสม จะเป็นการสะท้อนต้นทุนแฝงเพื่อให้เป็นต้นทุนที่แท้จริงจากบุคลากรของบริษัทแล้วยังสะท้อนถึง “การวางแผนการเษียณ”ให้แก่พนักงานที่ทุ่มเทให้กับบริษัทอีกด้วย ดังนั้นการเลือกใช้นักคณิตศาสตร์ในการคำนวณนั้นจึงสำคัญมาก”ทั้งต่อบริษัท และ พนักงาน”
การคำนวณผลประโยชน์พนักงานที่ได้มาตรฐานจึงควรจัดทำโดย นักคณิตศาสตร์ประกันภัยระดับเฟลโล่ (Fellow Actuary) ซึ่งเป็นระดับสูงสุดของวิชาชีพ เนื่องจากต้องตีความกฎหมายแรงงาน มาตรฐานบัญชี และสถานการณ์จริงของพนักงานเข้าด้วยกัน โดยอาจารย์ทอมมี่ และทีม ABS ซึ่งมีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านนี้โดยตรง ให้บริการคำนวณผลประโยชน์พนักงานทั้งสำหรับกิจการที่ใช้ TAS19 มาตรฐานฉบับเต็มและกิจการที่ใช้ TFRS for NPAEs รวมถึงช่วยวิเคราะห์ผลลัพธ์ ตีความมาตรฐาน และให้คำปรึกษาในการบันทึกบัญชีอย่างครบถ้วน
เมื่อกิจการ NPAEs เลือกใช้หลักการของ TAS19 สิ่งที่ต้องระวังคือ “แนวปฏิบัติด้านการบันทึกบัญชี” ที่อาจมีข้อกำหนดต่างๆเพิ่มเติม เช่น แผนประโยชน์ต่างๆ ตามเงื่อนไขของบริษัท จะต้องรับรู้กำไรขาดทุนทางคณิตศาสตร์ประกันภัยในส่วนของเจ้าของตามข้อความด้านบน หรือยังคงต้องรับรู้ในงบกำไรขาดทุน(P/L) อย่างเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งประเด็นนี้ต้องหารือกับนักคณิตศาสตร์ประกันภัย เพื่อให้การลงบัญชีมีความสอดคล้องตามมาตรฐานและไม่ทำให้งบการเงินคลาดเคลื่อน เพราะการตีความผิดเพียงหัวข้อเดียวอาจทำให้การบันทึกบัญชีผิดทิศผิดทางไปทั้งระบบได้
ดังนั้น กิจการ NPAEs ที่ต้องการประเมินผลประโยชน์พนักงานอย่างถูกต้องจึงต้องพิจารณาให้รอบด้าน หากจะนำหลัก TAS19 มาใช้ ต้องรับรู้กำไรขาดทุนจากการประมาณการตามกติกาของ TAS19 อย่างไร การเลือกนักคณิตศาสตร์ในการประเมิน จึงเป็นส่วนสำคัญ เพื่อให้การคำนวณผลประโยชน์พนักงานเหมาะสม ไม่น้อยจนเกินไป หรือมากจนกระทบกำไรบริษัท สะท้อนภาพเศรษฐกิจที่แท้จริง โปร่งใส และสอดคล้องตามมาตรฐานในทุกมิติ
กรณีที่ 1 กิจการ NPAEs ที่วัดมูลค่าประมาณการหนี้สินผลประโยชน์ของพนักงานหลังออกจากงานโดยใช้วิธีคิดลดแต่ละหน่วยที่ประมาณการไว้เป็นหนึ่งในวิธีประมาณการผลประโยชน์ของพนักงานที่ดีที่สุด แต่ไม่ได้เปิดเผยข้อมูลว่าถือปฏิบัติตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 19 ให้กิจการรับรู้รายการผลกำไรขาดทุนจากการประมาณการตามหลักคณิตศาสตร์ประกันภัยในงบกำไรขาดทุน โดยถือว่าผลกำไรขาดทุนดังกล่าวเป็นการเปลี่ยนแปลงของประมาณการหนี้สิน (ดูบทที่ 5 การเปลี่ยนแปลงนโยบายการบัญชี การเปลี่ยนแปลงประมาณการทางบัญชี และการแก้ไขข้อผิดพลาดของ TFRS for NPAEs)
กรณีที่ 2 กิจการ NPAEs ที่นำมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 19 มาถือปฏิบัติและมีการเปิดเผยข้อเท็จจริงดังกล่าว ให้กิจการรับรู้รายการต่อไปนี้ ต้นทุนบริการปัจจุบัน ต้นทุนบริการในอดีตและผลกำไรขาดทุนจากการจ่ายชำระผลประโยชน์ ดอกเบี้ยสุทธิจากหนี้สิน (สินทรัพย์) ผลประโยชน์ที่กำหนดไว้สุทธิในงบกำไรขาดทุน ส่วนผลกำไรหรือขาดทุนที่เกิดจากการวัดมูลค่าใหม่ของหนี้สิน (สินทรัพย์) ผลประโยชน์ที่กำหนดไว้สุทธิให้รับรู้ในส่วนของเจ้าของ
เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)
FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)
อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19
คุณศุภิชา ตั้งวิมลวุฒิวงศ์ Tel: (+66) 87-100-7199 E-mail: supicha@actuarialbiz.com
คุณลักขณา ชัยวุฒิธร โทร: (+66) 81-071-4060 E-mail: abs.office@actuarialbiz.com




